Một kiến thức khá thú vị nhưng hơi nhạy cảm,
Mình có 1 thắc mắc, liệu 1 người có gia đình thọ hưởng dục lạc có thể đạt trạng thái bình an tuyệt đối như các vị thầy không?
Chúng ta sẽ đi vào vấn đề sâu hơn đó là QHTD trong hôn nhân, liệu 2 người đồng tu thì có thể đạt trạng thái bình an tuyệt đối không dù vẫn còn có các hoạt động vợ chồng. Khi con người đạt đến trạng thái "lên đỉnh" thì dưới góc độ khoa học Dopamine sẽ được xả 1 cách mạnh mẽ tạo cảm giác hưng phấn cực độ, khi khoái cảm kết thúc nồng độ Dopamine sụt giảm, dẫn đến cảm giác trống rỗng hoặc hụt hẫng (post-coital tristesse).
Dopamine nó là con quỷ với vòng lặp: khoái cảm -> ghi nhớ -> khao khát lặp lại. Khổ đau nảy sinh từ việc cố gắng níu giữ một trạng thái hưng phấn vốn dĩ chỉ mang tính tạm thời.
Khi QHTD, cơ thể giải phóng Oxytocin (hormone liên kết). Oxytocin làm mờ đi khả năng đánh giá lý trí và thúc đẩy sự gắn bó mật thiết với đối phương. Điều này dễ dẫn đến việc "đồng nhất" hạnh phúc của bản thân với sự hiện diện của người kia. Tâm lý gắn bó quá mức tạo ra nỗi sợ bị bỏ rơi và lòng ghen tuông.
Chúng ta phóng chiếu những khao khát, hình mẫu lý tưởng của bản thân lên đối phương. Theo thời gian, thực tế sẽ phá vỡ sự lý tưởng hóa đó. Sự vỡ mộng (disillusionment) chính là nguồn cơn của khổ đau khi ta nhận ra đối phương không thể thỏa mãn mọi nhu cầu tâm lý của mình mãi mãi.
Cái tôi (Ego) bám víu vào cảm giác được chinh phục hoặc được sở hữu người khác để cảm thấy mình "có giá trị". Vì giá trị này dựa trên các yếu tố bên ngoài (sự hấp dẫn, phản ứng của người khác), nó cực kỳ mong manh.
Khi 1 mình bạn không còn bị rơi vào trạng thái "đói" cảm xúc. Sự bình yên bạn cảm thấy chính là trạng thái cân bằng nội môi (Homeostasis), nơi tâm trí không phải liên tục chạy theo một đỉnh cao khoái cảm nào đó để rồi rơi xuống vực thẳm của sự hụt hẫng.
QHTD thường đi kèm với sự kết nối về hóa học (Oxytocin) khiến ta vô thức lo lắng về đối phương: Họ nghĩ gì về mình? Họ có rời bỏ mình không?
Hạnh phúc tự thân: Thay vì hướng ra ngoài để tìm sự xác nhận, năng lượng đó quay ngược vào trong, giúp bạn cảm nhận rõ rệt sự tồn tại của bản thân, sự tĩnh lặng và những niềm vui tự thân (như sở thích, công việc, thiền định).
Khi ham muốn trỗi dậy mạnh mẽ của ham muốn TD não bộ sẽ rơi vào trạng thái "tunnel vision" (tầm nhìn đường hầm) – bạn chỉ thấy khoái cảm trước mắt mà quên mất sự bình yên mình đã dày công xây dựng.
Thay vì chống lại nó, hãy "lướt" trên nó. Hãy tưởng tượng kịch bản sau khi bạn thỏa mãn ham muốn: Cảm giác sau đó 15 phút sẽ thế nào? Bạn có thấy hụt hẫng không? Sự bình yên và tự do bạn đang có liệu có bị thay thế bằng sự lệ thuộc hoặc cảm giác tội lỗi không?
Thực hành Tứ Niệm Xứ trong 1 mối quan hệ gia đình
Giữ sự hiện diện 100% trong từng cảm giác, hơi thở và sự tiếp xúc với bạn đời. Quan sát các cảm thọ trỗi dậy và tan đi mà không bám víu. Hãy trao đổi thẳng thắn với bạn đời về quan điểm sống và nhu cầu của bạn. Việc có một tần suất ổn định giúp cơ thể và tâm trí hình thành một nhịp sinh học dự đoán được.
Hãy nhớ QHTD với cường độ hưng phấn quá cao hoặc quá thường xuyên, não bộ bị dội bom bởi một lượng lớn Dopamine.
Cơ chế: Để bảo vệ chính mình khỏi sự quá tải, các thụ thể thần kinh sẽ "đóng bớt" lại (giảm độ nhạy cảm).
Bạn sẽ rơi vào trạng thái Anhedonia (mất khả năng hưởng thụ những niềm vui nhỏ bé). Những việc như đi dạo trong rừng, đọc sách, hay sự bình yên của việc ở một mình trở nên "nhạt nhẽo". Đây chính là lý do tại sao người quá chìm đắm trong ái dục khó cảm nhận được hạnh phúc của sự tĩnh lặng mà Đức Phật đề cập.
Hưng phấn tình dục đẩy hệ Thần kinh Giao cảm (Sympathetic Nervous System) lên mức cực hạn (tăng nhịp tim, huyết áp, căng cơ). Nếu cơ thể liên tục bị đẩy vào trạng thái này mà không có sự phục hồi từ hệ Phó giao cảm (nhịp nghỉ, thư giãn), hệ thần kinh sẽ rơi vào tình trạng "kiệt sức" (burnout).
Trong tâm lý học, giai đoạn này có thể gây ra cảm giác tội lỗi, buồn bã hoặc cáu kỉnh (Post-coital dysphoria).
Tránh thái độ "nghiện ngập": Coi đó là một sự chia sẻ năng lượng thay vì một cuộc rượt đuổi khoái cảm cường độ cao. Hãy nhìn vào phản ứng của hệ thần kinh sau đó:
- Bạn vẫn cảm thấy yêu thương và kết nối với bạn đời (không phải cảm giác chán chường hay muốn xa lánh).
- Sáng hôm sau bạn thức dậy với tinh thần tỉnh táo, không mệt mỏi hay lờ đờ (dấu hiệu không bị quá tải dopamine).
- Bạn vẫn có thể ngồi thiền hoặc làm việc với sự tập trung tốt.
Hãy nhận diện: "Đây là lạc thọ đang khởi lên". Quan sát nó như một hiện tượng sinh lý. Khi lạc thọ tan đi và thay bằng cảm giác trống rỗng (xả thọ) hoặc mệt mỏi (khổ thọ), hãy cũng nhận diện nó.
Thay vì coi TD là cách để thỏa mãn lòng dục cá nhân, hãy biến nó thành một hành động Phục vụ và Chăm sóc bạn đời, khởi tâm từ (Metta) – mong muốn đối phương được hạnh phúc và an lạc.
P/s: đây chỉ là nghiên cứu dựa trên các khái niệm khoa học vì mình khá quan tâm đến Dopamine, các vị thầy cũng không có những chia sẻ nào liên quan đến vấn đề này nên mình nghĩ đây cũng là kiến thức quan trọng khi tu tập trong hôn nhân.
